• Telefon: (0216) 455 90 21
  • info@beceriegitim.com

Bobath Terapisi

Bir fizyoterapist olan Berta Bobath ve eşi nörofizyolog Karel Bobath, nörögelişimsel tedavi prensipleriyle yetişkin nörolojik hastalarda 1940’lardan başlayarak geliştirdikleri bu yaklaşımı 1960’lı yıllarda doğuştan hareket bozukluğu olan bebek ve çocuklarda kullanmaya başlamışlardır. Günümüzde çocuklarla çalışan fizyoterapistler Serebral Palsi (SP)’li çocuklar başta olmak duyu-motor bozukluklara neden olan farklı tablolarda bu yaklaşımı yaygın olarak kullanmaktadırlar. Bobath yaklaşımı, geliştirilen bilimsel kuramlar ve ampirik deneyimleri içine alacak şekilde biçimlendirilmiş olup, gelişmeye açık dinamik bir yapı göstermektedir.

Bu yönünle ilk uygulamalardan başlayarak günümüze kadar gelişmiş ve bazı değişimlere uğramıştır.

Nerelerde kullanılır

Çocuk fizyoterapistleri tarafından SP’li çocukların fizyoterapi uygulamaları içinde kullanılan Bobath tedavi yönteminde günümüzde aktif dinamik tedavi, fonksiyonelliği sağlamak için aktivitelerle eğitim, hareketin koordinasyonu ve dengenin geliştirilmesi, iç içe geçmiş farklı aktivitelerin bir hareket akışı içerisinde çalıştırılması önem kazanmıştır. Tonusu düzenleyici ve aktif hareketi ortaya çıkarmaya yönelik pozisyonlamalar ve duyu-motor aktiviteyi artırıcı uyaranlar kullanılmaktadır.

Farklı pozisyonlarda günlük yaşamdaki durumlarla bağlantılı olarak hareket ve postür kontrolü geliştirilmeye çalışılırken, çocuğun kişisel gelişimine göre planlanma yapılmaktadır. Fonksiyon içinde hareketi aktive etmek ve günlük yaşam içinde uygulamaları sürdürmek günümüz Bobath yaklaşımının temel anlayışıdır.
Bobath yaklaşımı bu hedeflere ulaşmak için farklı fizyoterapi uygulamalarını, ortez ve adaptif araç-gereç kullanımlarını da içermektedir. Bobath yaklaşımı dahilinde SP’li çocuklarda temel problemin postüral kontrol, hareket ve koordinasyonda bozukluk olduğu düşünülmesine rağmen, nöromusküler problemlerin, kişisel özellikler, genetik, motivasyon, algı-motor deneyimler, çevresel gereklilikler ve nöral iyileşme düzeyi ile yakından ilişkili olduğu belirtilmektedir. Tüm bu ifadeler, Bobath’ın bir metot veya teknik olmadığı, rijit değil değişken olduğu ve hala gelişmekte olduğunu göstermektedir.

Özetle günümüzde Bobath yaklaşımı, öncelikle, SP’li çocuktaki var olan performansı gözleme, analiz etme ve yorumlama, sonrasında çocuğun potansiyelini değerlendirme ve sonuçta sınırlılıkları içinde maksimum bağımsızlık düzeyine ulaştırmayı hedeflemektedir.

Hemipleji


Hemipleji hastanın vücudunun bir tarafındaki kaslarda paralizi tablosu olma halidir. Vücudun aynı yarısında kalan kol, bacak ve gövdede kasın kasılma özelliğinin tamamen kaybolduğu hemipleji, hemipareziden çok daha ciddi bir tablodur. Hemiparezide kaslarda zayıflık, kuvvetsizlik vardır, ancak paralizi yoktur. Hemipleji, konjenital yahut akkiz nedenlerle meydana gelebilir.

Hemiplejiye hangi semptomlar eşlik edebilir?

• Afazi: Konuşulanı anlamada, konuşmada ya da yazmada güçlük anlamına gelir. ‹nmeli hastaların en az dörtte birinde görülür.
• Mental durum bozuklukları: Mental durum, hastanın çevresindeki kişileri tanıması, içinde bulunduğu yer ve zamanın farkında olması; dikkat, hafıza gibi fonksiyonları içerir. ‹nmeli hastalarda bu fonksiyonlarda farklı düzeylerde bozukluk görülebilir.
• Yutma güçlüğü: Katı ve sıvı gıdaları alırken zorlanmak, gıdaların nefes borusuna kaçması
• Görme bozuklukları
• Denge bozuklukları: Otururken, ayakta dururken veya yürürken dengenin sağlanmaması
• Duyu bozuklukları: Felçli tarafta dokunma duyusu gibi bazı duyularda azalma veya kayıp
• Mesane ve barsak fonksiyonlarında bozuklu

Hemiplejide iyileşme nasıl olmaktadır?


Beyindeki ödemin çözülmesi; kanama veya tıkanmaya bağlı hasarın düzelmeye başlaması ile ilk haftalarda hastalarda hızlı bir düzelme görülebilir. Daha sonra farklı mekanizmalar devreye girer ve iyileşme aylara yayılarak devam eder. İyileşme sürecinde hemiplejik taraftaki kuvvet kaybı düzelmeye başlar; vücut fonksiyonları kısmen ya da tamamen geri kazanılır. Yapılan klinik ve deneysel çalışmalar, bu dönemde hastanın aktif olarak rehabilitasyon programına alınmasının iyileşmeyi arttırdığını göstermektedir.

Hemiplejik hastalar, kaybedilen fonksiyonların geri kazanılması ve komplikasyonların önlenmesi için mümkün olan en erken zamanda bir fizyoterapist tarafından değerlendirilmeli ve rehabilitasyon programına alınmalıdır.

Bedensel yetersizlik

Fiziksel (Ortopedik) Engellilerin Özellikleri

1. Bağımsız hareket edebilme becerileri devimsel koordinasyonları
sınırlıdır.
2. Hareketten çekinir, pasif kalmayı tercih ederler. Sıklıkla yorgunluktan
şikayet ederler.
3. Yetersizlikten etkilenme düzeylerine göre uyum, konuşma ve öğrenme
güçlükleri de görülebilir.
4. Düşük benlik algısı görülebilir.

Süreğen Hastalığı Olanlar Ve Hastanede Yatan Çocukların Özellikleri

Duygusal, sosyal ve uyum güçlükleri ile birlikte, ruhsal çöküntü görülebilir. Psikolojik desteğe gereksinimleri vardır. Uyumsuzluk, çaresizlik ve korku duyguları ortaya çıkabilir. Bedensel yetersizliği olan çocuklar çeşitli şekillerde sınıflandırılmaktadır.

Özürün tipine göre sınıflandırma


1. Nörolojik sistemle ilgili yetersizlikler (beyin, omirilik ve sinir sistemi)
2. Kas-iskelet sistemi ile ilgili yetersizlikler
3. Sağlık bozuklukları

Nedenlere bağlı sınıflandırma

1-Doğum öncesi: Genetik olarak geçen bazı problemler, annenin geçirdiği enfeksiyonlar ile ilgili problemler, oksijen yetmezliği, malnütrisyon, annenin madde kullanımı ve anne karnında geçirilen travma

2-Doğum esnası: Doğum esnasında meydana gelen bazı problemler

3-Doğum sonrası: Sonradan oluşan hastalıklar ya da travmalar bağlı yetersizlikler, vücudun parçalarında ya da fonksiyonlarındaki kayıplar. Çocuk felci gibi enfeksiyonların neden olduğu özürler, kanser ve benzer gibi diğer sağlık sorunları.

Yetersizliğin derecesine göre sınıflandırma

1-Hafif: Yaşamını sürdürmek için destekleyici bir araca gereksinim
duymamakta, kişisel gereksinimlerini karşılayabilmektedir.

2-Orta: Kişisel gereksinimlerinde yardımcı araçlar kullanılmaktadır.

3- Ağır: Kişisel gereksinimlerini yardımsız yapamamaktadır.

B. EN ÇOK KARŞILAŞILAN ORTOPEDİK VE SAĞLIK YETERSİZLİKLERİNİN NEDENLERİ VE ÖZELLİKLERİ

a- Ortopedik yetersizlikler: Organ Eksikliği: doğuştan veya sonradan kol ve bacak gibi vücuda eklemlerle bağlı organlardaki eksikliklerdir. Örneğin, parmağın olmaması,elin olmaması, ayağın, bacağın olmaması, gibi... Doğum öncesinde annenin röntgen ışınlarına maruz kalması, ilaç kullanılması, geçirdiği enfeksiyonlar gibi, doğum sırasında geçirilen kazalar, tıbbi müdahaleler, şeker hastalığı gibi nedenlerden kaynaklanmaktadır. Eğitimlerinde yardımcı protez ve ortezler kullanılmaktadır. Ayrıca eğitsel çevre düzenlemeleri ve kişinin takılan protezine /ortezine uyum sağlayabilmesi için psiko-sosyal ve eğitsel çalışmaların düzenlenmesi gerekmektedir.

b- Cerebral Palsy(CP)–Beyinsel inme: Beynin zedelenmesinin neden olduğu hareket bozukluklarını tanımlayan genel bir terim olarak kullanılmaktadır. Bir kas koordinasyonu problemidir. Çocukların kasları ya da sinirleri zarar görmemiştir, kaslar ya da sinirler beyin sapı ile bağlantı kurabilir, ancak beyin, kasların kasılma ve gevşemesini kontrol etmek için gerekli sinyalleri uygun şekilde göndermektedir. Beyinsel inme kısaca istemli hareketlerdeki ya da duruştaki bozukluk olarak tanımlanabilir. İki önemli özelliği bulunmaktadır. Bunlardan birincisi beyin hasarı kalıtsal değildir, ikincisi ise ilerleyen bir özelliği bulunmamaktadır.

Beyinde oluşan hasarların yeri ve büyüklüklerine ya da türüne göre zihinsel problemler, algı ve duyu kusurları ve konvülziyonlar gelişebilmektedir. Doğum öncesinde , sırasında ve sonrasında beyinde zedelenmeye yol açan herhangi bir durum beyinsel inmeye neden olmaktadır. Doğum öncesinde annenin ateşli hastalıklara, zehirli maddelere yada röntgen ışınlarına maruz kalması, anne karnındaki bebeğin zedelenmesine yol açar. Doğum sonrasında ise geç ve güç doğum, oksijen yetmezliği, zehirlenme, yüksek ateş ve beyin kanaması gibi doğum sonrasında oluşan etmenlere C.P'nin olası nedenleri arasında yer almaktadır. C.P'nin tanılanması amacıyla özel bir test bulunmamaktadır. Bunun için çocuğun tıbbi geçmişi ayrıntılı olarak araştırılmalı ve hareketleri incelenmelidir. C P' in belirtileri motor becerilerin gelişiminde gecikme, normal olmayan hareket kalıpları ile refleksler ve kas konusunda artış şeklindedir. Ayrıca konuşmada, işitmede ve görmede problemler olabilmektedir.

Ortez nedir?
ortezler; uzuvu (tıp dilinde extremite ) belirli bir pozisyonda tutmak amacıyla dışarıdan uygulanan cihazlardır

Serebral Palsi'li (CP'li) Hastalarda Ortez Kullanımının Amaçları

Spastisite (kaslardaki aşırı kasılma) sebebiyle eklemlerde veya vücutta oluşmuş ya da oluşmaya başlamış şekil ve duruş bozukluklarının önüne geçmek, gövdeye, uzuvlara destek sağlamak ve böylece fonksiyonel kapasiteyi arttırmak amaçlı kullanılırlar.
Germe egzersizleri ile gevşetilmiş eklemde, spastisitenin etkisinin daha da azaltılmasına destek sağlamak için kullanılırlar. Çünkü, uzun süreli germe olanağı sağladığından spastisiteyi azaltıcı etkisi vardır.

Gövdede yine spastisiteye bağlı gelişmiş bir duruş bozukluğu ya da skolyoz (omurga eğrilikleri) varsa duruş bozukluğunu olabildiğince gidermek için gövdeyi desteklemek amaçlı kullanılırlar.

Yürümeyi kolaylaştırmak için kullanılırlar.
Cerrahi müdahale sonrasında uzuvu ve eklemleri korumak için kullanılırlar.

Hastaya Uygun Ortez Belirlenirken Nelere Dikkat Edilir?

  • Çocuğun yaşına,
  • Hareket kapasitesine (oturabiliyor, desteksiz ayakta durabiliyor ya da destekli yürüyebiliyor seviyede gibi…),
  • Deformasyonun (eklemlerdeki şekil bozukluğu ya da vücut duruş bozukluğu) tipine göre,
  • Fonksiyonel Prognoz beklentimize (Ortez kullanarak neyi amaçladığımızı da diyebiliriz),
  • Eklem hareket genişliğinin ne durumda olduğuna,
  • Çocuğun bilinç düzeyine, zihinsel kapasitesine, motivasyonuna,
  • Spastisitenin şiddetine,
  • Çocuğun denge ve koordinasyon durumuna

göre hasta için belirleyeceğimiz ortez tipi değişir. Örneğin; yürüyen ve merdiven inip çıkabilen CP'li bir çocuğun ayak bileği için önereceğimiz ortezle, yürüyemeyen ve ayak bileğinde şekil bozukluğu olan bir çocuğa vereceğimiz ortez tipi aynı olmayacaktır.

Ortez kullanımı tedavilere ciddi destek sağlamaktadır. İhtiyacı olan hastalara mutlaka kullandırılmalı ve özellikle kullanım amacı hastaya ya da aileye mutlaka anlatılarak kullanım teşviki arttırılmalıdır.